logo

BÌNH BÀI THƠ “LỤC BÁT RỜI” CỦA NGUYỄN NGỌC HƯNG

Đến với thơ đương đại Việt Nam, người đọc chắc không xa lạ với gương mặt nhà thơ Nguyễn Ngọc Hưng. Anh là nhà thơ có cuộc đời bất hạnh. Căn bệnh hiểm nghèo đã buộc anh vào giường bệnh nhưng anh đã tự “đứng” lên trên đôi chân bại liệt của mình để cho đời những vần thơ hay. Đề tài trong thơ anh rất phong phú. Trong số đó cũng có nhiều bài thơ anh viết về mình. Bài thơ “Lục bát rời” (rút từ tập thơ”Bài ca con dế lửa”) của anh là một bài thơ hay bộc lộ nỗi lòng của nhà thơ.

“Lục bát rời” được viết theo thể thơ lục bát cách tân.Cách ngắt câu vắt dòng tùy thuộc vào dụng ý nghệ thuật của nhà thơ .Hai câu lục bát mở đầu bài thơ được tác giả làm “rời” thành hai khổ thơ:

“Nửa đêm
Ếch hát gọi tình
Dế kêu tìm bạn

Một mình
Nửa đêm…”

“Nửa đêm” là thời điểm đêm sâu, thanh vắng. Vũ trụ đi vào ngơi nghỉ, con người cũng chìm vào giấc ngủ say. Thế nhưng “nửa đêm” mà vẫn có người (nhân vật trữ tình-nhà thơ) thao thức lắng lòng nghe thế giới ngoài kia: “Ếch hát gọi tình/ Dế kêu tìm bạn”. Thì ra lúc nửa đêm, sự sống vẫn rạo rực sinh sôi ngoài kia. Tiếng “gọi tình”, “tìm bạn” của vạn vật rộn ràng lúc nửa đêm đã khiến cho con người cảm thấy “Một mình/ Nửa đêm…”. “Một mình/ Nửa đêm” là bốn tiếng cuối của câu bát được tách “rời” làm thành một khổ thơ, mỗi câu thơ chỉ có một từ nhằm nhấn mạnh ý.”Một mình” đã là cô đơn rồi, lại nằm trơ trọi trên một dòng thơ nữa thì nỗi cô đơn kia như nhân lên gấp bội phần. Cô đơn lắm lắm!. “Nửa đêm” cuối câu bát không giống “nửa đêm” đầu câu lục. Nếu “Nửa đêm” (câu lục) thông tin về thời gian thì “Nửa đêm” câu bát thông tin về tâm trạng. Tâm trạng của một con người đang gặm nhắm nỗi cô đơn, lại càng thấy xót xa, cay đấng hơn khi nghe tiếng vọng “gọi tình”, “tìm bạn” ngoài kia lúc nửa đêm. Cái tài của nhà thơ ở chỗ dùng từ chỉ thời gian để gọi tên tâm trạng. Tâm trạng ấy cứ đeo mang, vò xé lòng người. Dấu chấm lửng (…) đứng sau “nủa đêm” cho ta hiểu thêm về điều này. Cùng một thời gian “nửa đêm” nhưng không gian lại đối lập. Bên ngoài vạn vật “gọi tình”, “tìm bạn” sẵn sàng cho cuộc ái ân còn bên trong phòng con người vẫn “một mình”. Sự đối lập đó càng tạo thêm điểm nhấn cho câu thơ về tâm trạng u uất, xót tủi của con người.

Một mình trong đêm sâu, trong nỗi niềm xót tủi, nhà thơ suy ngẫm về sự bất công của tạo hóa:

“Có người nệm ấm chăn êm
Có người mây lạnh mưa rêm buốt hồn”

“Có người mây lạnh mưa rêm buốt hồn” không ai khác chính là nhà thơ. Nói về cảm nhận cái lạnh đêm mưa, người đọc lại nhớ đến nhà thơ Huy Cận:
“Đêm mưa làm nhớ không gian
Làm run thêm lạnh nỗi hàn bao la”
(Buồn đêm mưa)
Vì mang nỗi khắc khoải không gian nên “nỗi hàn” của Huy Cận cũng “bao la” lan tỏa. Còn cái lạnh của Nguyễn Ngọc Hưng không thế, nó tụ đọng lại thành khối khiến cho con người phải “rêm buốt hồn”. “Rêm buốt”, tột cùng nhức nhối, tột cùng tái tê! Hai câu lục bát này không bị tách rời, vẫn vẹn nguyên tạo thành thế đối lập. Có người hạnh phúc ấm êm trong yêu thương chồng vợ. Trong khi đó, có người phải chịu nỗi bất hạnh đau tê sống trong cảnh “một mình” cô lẻ. Sự đối lập đó càng tô đậm thêm nỗi buồn đau tê tái trong lòng kẻ cô đơn.

“Rêm buốt hồn” cứ thế tiếp diễn:

“Mùa không “thực” lấy chi “phồn”
Gấu mút tay gấu
Mình hôn tay mình”

“Phồn thực”- nhục cảm! Đã là người chắc ai cũng có xúc cảm “phồn thực”. Mà nói đến phồn thực thì phải có sự hòa hợp Âm Dương. Đằng này “Gấu mút tay gấu/ Mình hôn tay mình” nên ” Mùa không “thực” lấy chi “phồn”. Thật là chua xót!

Và đỉnh cao của nỗi chua xót là đây:

“Thoắt ầm ĩ thoắt lặng thinh
Dế gặp bạn
Ếch gặp tình

Gặp ai? ”

Một cuộc giao hoan của loài vật đang diễn ra bên ngoài kia. Rất phồn thực! Mặc dù chỉ cảm nhận bằng thính giác “Thoắt ầm ĩ thoắt lặng thinh”, mặc dù chỉ “nghe thấy” nhưng trong ẩn thức của nhà thơ như “nhìn thấy” cái phồn thực bên ngoài kia vậy. Để rồi trong tiềm thức vụt bật ra câu hỏi “Gặp ai ?”. Đó là hai tiếng cuối của câu bát được tách “rời” ra đứng riêng trên một dòng thơ và cũng là một khổ thơ để tạo thành điểm nhấn cho toàn bài thơ. Phải, một khổ thơ mà chỉ chứa có một câu hỏi “Gặp ai?”. Một câu hỏi lớn lặng trong tiềm thức bấy lâu đến lúc này được đánh thức bởi không khí ái ân bên ngoài.”Gặp ai?”, có phải nhà thơ đang hỏi mình? Có lẽ thế. Vì đây là lời độc thoại nội tâm. Nội tâm của một con người luôn mang niềm u uất về thân phận. Hay là anh hỏi Trời, hỏi vào định mệnh? Một thứ định mệnh trêu ngươi đã buộc đời anh vào một không gian nghiệt ngã: giường bệnh. Vậy nên, với anh, chuyện đi “gặp bạn”, “gặp tình” chỉ là chuyện của giấc mơ. Vây nên,”Gặp ai ?”, với anh mãi mãi là câu hỏi không lời đáp. Anh quả là con người bất hạnh. Không chỉ bất hạnh về mặt thể chất (bị bại liệt) mà còn bất hạnh về tinh thần (không đi tìm được bạn tình để xây dựng hạnh phúc lứa đôi). Bất hạnh trước dẫn đến bất hạnh sau. Bất hạnh nối tiếp bất hạnh. Khổ đau nối tiếp khổ đau. Nhất là bất hạnh về tinh thần không chỉ làm anh đau mà còn làm “rêm buốt hồn” anh nữa. Nỗi đau này như dày vò anh. Trong một số bài thơ khác,nhà thơ cũng đã bộc bạch nỗi niềm này:

– Hạnh phúc là gì ở đâu tôi soi hoài không thấy
– Vẫn thăm thẳm thằm thăm cuộc kiếm tìm mất sóng
Không việc để làm,không ai để yêu, không có gì lăn tăn hi vọng
(Tôi đi tìm hạnh phúc)
– Đau khổ khiến người ta phát điên
Hạnh phúc có làm ai mất trí
Tập tễnh suốt đêm dài mộng mị
(Giấc mơ người bại liệt)

Lúc này anh chỉ còn biết trút nỗi niềm vào thiên nhiên:

“Gió khuya hiu hắt thở dài
Trăng vàng huyễn mộng “gấu nhai” mất rồi!”

Gió trăng là sản vật của thiên nhiên nhưng cũng là tri kỉ của thi nhân. Đồng cảm với nỗi lòng của anh nên “Gió khuya hiu hắt thở dài”. Còn” trăng” là đối tượng nhà thơ gửi giấc mộng vàng để thoát ly hiện thực buồn đau. Nhưng hỡi ơi,giấc mộng được “gặp bạn”, “gặp tinh” bây giờ đã trở thành “huyễn mộng”. Hụt hẫng, chơi vơi khiến con người nhanh chóng sụp đổ “gấu nhai mất rồi!”. Kết thúc bài thơ bằng dấu chấm than (!) như là dấu chấm hết cho “huyễn mộng”. Giấc mơ được gặp bạn tình phút chốc cũng tan tành! Cặp lục bát kết thúc bài thơ không “rời” vì phải chăng nó mang tiếng “thở dài” cùng với niềm tuyệt vọng của nhà thơ xuyên thời gian.

Nhà thơ Nguyễn Ngọc Hưng là một con người giàu nghị lực. Nghị lực phi thường đã giúp anh trụ vững giữa bao nghiệt ngã của cuộc đời. Anh đã và đang sống trong tình yêu thương của bè bạn và người thân. Thơ của anh đã mang ánh sáng đến cho đời. Bạn đọc đón nhận thơ anh với tất cả sự ngưỡng mộ, mến yêu. Thiết tưởng đó là hạnh phúc lớn lao của một con người đang “sống”. Thế nhưng sâu thẳm trong lòng, nhà thơ luôn hướng tìm đến một thứ hạnh phúc khác, đó là hạnh phúc lứa đôi. Vâng, khao khát hạnh phúc lứa đôi, khao khát phồn thực là khát khao rất người, rất đời và vì thế nó rất thực. Có lẽ vì vậy mà Nguyễn Ngọc Hưng không ngần ngại bộc bạch nỗi niềm rất thật của mình. Nỗi niềm của anh đáng được cảm thông và trân trọng vì nó rất trong sáng và rất nhân bản. Bài thơ “Lục bát rời” đã nói lên tiếng lòng này của anh. Chính vì thế,bài thơ được người đọc đón nhận với tất cả sự đồng cảm và trân trọng sâu sắc.

Cảm động lòng người không chỉ ở tiếng lòng chân thành của nhà thơ mà còn bởi cái tài làm thơ của thi sĩ. Bài thơ ngoài ngôn ngữ thơ, hình tượng thơ giàu sức gợi hình, gợi cảm, ngoài những thủ pháp: nghệ thuật đối lập, cách ngắt câu ,vắt dòng, thì giọng điệu bài thơ cũng gây ấn tượng mạnh. Cùng diễn tả cái buồn trong đêm nhưng bài thơ lục bát “Buồn đêm mưa ” của Huy Cận thì mang âm điệu du dương trầm bổng phô diễn cái buồn đều đều mênh mang. Còn ở bài thơ “Lục bát rời”, nhịp thơ được ngắt “rời” theo hơi thở nhịp tim của nhân vật trữ tình: Khi thì u uất tái tê, lúc thì hằn học, bức bối, khi hồi hộp, lúc thở dài. Tất cả các yếu tố nghệ thuật đó đã góp phần thể hiện thành công chủ đề bài thơ và làm rõ nghĩa “Lục bát rời”.

“Lục bát rời” nhưng không “rời” trong mối quan hệ giữa bạn đọc với nhà thơ mà ngược lại qua “Lục bát rời”, trái tim của nhà thơ và bạn đọc luôn có mối giao cảm khắng khít. Chính tình yêu và sự đồng cảm giữa người với người đã tạo nên sự gắn bó này.

Quy Nhơn 21/10/2015.

BÌNH BÀI THƠ “LỤC BÁT RỜI” CỦA NGUYỄN NGỌC HƯNG – Tuệ Mỹ.

LỤC BÁT RỜI

Nửa đêm
Ếch hát gọi tình
Dế kêu tìm bạn

Một mình
Nửa đêm…

Có người chăn ấm gối êm
Có người mây lạnh mưa rêm buốt hồn

Mùa không “thực” lấy chi “phồn”
Gấu mút tay gấu
Mình hôn tay mình

Thoắt ầm ĩ thoắt lặng thinh
Dế gặp bạn
Ếch gặp tình

Gặp ai ?

Gió khuya hiu hắt thở dài
Trăng vàng huyễn mộng “gấu nhai” mất rồi!

(Rút từ tập thơ “Bài ca con dế lửa” – Nguyễn Ngọc Hưng)

LỤC BÁT RỜI – Nguyễn Ngọc Hưng.

Quản trị viên

facebook-profile-picture

Nguyễn Ngọc Hưng

Nguyễn Ngọc Hưng. Quê quán: Hành Thịnh, Nghĩa Hành, Quảng Ngãi. Thích sống vui vẻ, nhẹ nhàng, làm thơ để chia sẻ vui buồn với mọi người và được mọi người đồng cảm, sẻ chia.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *