logo

BÌNH BÀI THƠ “SAU CÁNH CỔNG” CỦA NGUYỄN NGỌC HƯNG

“Em trở về đúng nghĩa trái tim em
Biết làm sống những hồng cầu đã chết”

Đó là tiếng lòng khao khát yêu của người phụ nữ sau lần “những hồng cầu đã chết” đã được nữ thi sĩ Xuân Quỳnh bộc lộ. Và đó cũng là đề tài được các nhà thơ đương đại quan tâm và thể hiện rất phong phú và tinh tế. Bài thơ “Sau cánh cổng” của nhà thơ Nguyễn Ngọc Hưng là một trong rất nhiều bài thơ viết về đề tài này được tôi yêu thích.

Bài thơ được mở đầu bằng hình ảnh “Sau cánh cổng hoen rỉ”. Cánh cổng là bộ phận lắp vào cái cổng để đóng, mở. Một khi cánh cổng được đóng kín thì nó hoàn toàn ngăn chia hai phía không gian: Trước-Sau, Trong-Ngoài, Tự do-Giam hãm. Cánh cổng được nói đến trong bài thơ này là cánh cổng luôn luôn đóng kín. Vậy “sau cánh cổng hoen rỉ” này là gì?

“Là xanh tươi thế giới
Đã bao lần chị đăm đăm ngẫm ngợi
Hăm hở nắm chặt bàn tay”

Sau cánh cổng này là “Chị”, hẳn là người phụ nữ còn trẻ trung, tràn đầy sức sống. Chị đã “bao lần” “đăm đăm ngẫm ngợi”, “hăm hở nắm chặt bàn tay” muốn phá bỏ cánh cổng kia. Vậy Chị là ai? Vì sao Chị lại có ý muốn phá bỏ “cánh cổng hoen rỉ này”? Hãy đọc những dòng thơ tiếp:

“Một mình đối diện với đêm sâu
Tối và hẹp những hành lang hun hút
Bất chợt réo
Bất chợt phun trào
Hỏa diệm sơn ngàn ngạt
Người đàn bà trong chị đòi yêu”

Thì ra Chị là người đã từng gánh trên vai nhiều bổn phận, chí ít là bổn phận làm vợ. Có lẽ chuyện tình duyên của Chị không tròn. Chồng Chị, vì một lý do nào đó không còn ở bên chị nữa. Giờ Chị chỉ còn lại “một mình”. Một mình đối diện với chính mình đã là cô đơn lắm rồi. Đằng này Chị còn đối diện với “đêm sâu”, “Tối và hẹp những hành lang hun hút” thì nỗi cô đơn kia như nhân lên gấp bội phần. Trong nỗi cô đơn “sâu” “hun hút” đó, “Bất chợt réo/ Bất chợt phun trào/ Hỏa diệm sơn ngàn ngạt/ Người đàn bà trong Chị đòi yêu”. “Người đàn bà trong Chị đòi yêu”, câu thơ mà nghe như lời nói thường, thẳng thừng không một chút trau chuốt, bóng gió vì “đòi yêu” của Chị thật quá, tự nhiên quá. Tự nhiên như một quy luật mà nhà thơ Nguyễn Ngọc Hưng đã từng khẳng định trong một bài thơ khác:

“Sứ mệnh của những chiếc chuông là thánh thót, ngân nga
Chim chóc không líu lo sao gọi là chim chóc
Cũng như thế đồng phải xanh, cỏ phải mọc, những cô
gái chân quê mơ lấp lánh ngọc ngà”

Và cũng như thế, là một người đàn bà trẻ thì Chị phải “đòi yêu”. Khát khao này mãnh liệt lắm, nó như “Hỏa diệm sơn ngàn ngạt” “phun trào” “réo”. Hàng loạt từ ngữ đó kết hợp với nhịp thơ dồn dập đã diễn tả thật sinh động sự dâng trào khao khát yêu của người đàn bà bị giam hãm đã lâu “sau cánh cổng hoen rỉ”. Đến đây người đọc cũng đã hiểu “cánh cổng hoen rỉ” kia là gì. Đó chính là những định kiến sai lầm, những lễ giáo phong kiến với đạo “tam tòng” lỗi thời vô nhân đạo đã từng giam hãm người phụ nữ, nó là mồ chôn tuổi thanh xuân của họ. Do đó”đòi yêu” của Chị không những hợp với quy luật tự nhiên mà còn rất trong sáng, rất nhân bản nữa. Chị quả là người phụ nữ dũng cảm, dám sống thật với lòng mình, dám chống lại cái đạo “tam tòng” hà khắc chứ không cam chịu bị trói buộc. Ta bắt gặp ở Chị bóng dáng một Hồ Xuân Hương:

“Đá kia còn biết xuân già dặn
Chả trách người ta lúc trẻ trung”

Ngay như Hồ Xuân Hương là một phụ nữ sống trong cái xã hội đã sản sinh ra cái lễ giáo bất nhân đó mà còn mạnh tiếng nói lên khát khao của mình huống chi Chị là người phụ nữ của thời hiện đại thì “đòi yêu” không phải là chuyện khó nói. Và đó cũng là lời lý giải vì sao Chị đã”bao lần” “nắm chặt bàn tay” muốn phá cánh cổng hoen rỉ đó.

Nhưng ý muốn phá cánh cổng của Chị có thực hiện được không ?

“Qườ tay bốn mặt tường rêu
Không có lối ra
Chẳng thể nào xuyên qua được
Cứng và lạnh cả phía sau phía trước
Bổn phận hóa băng dập tắt lửa đàn bà”

Những câu thơ trên chỉ có thể gói gọn ở một cụm từ: không phá được. Vì cái đạo “tam tòng” như” bốn bức tường rêu” “cứng và lạnh cả phía sau và phía trước” kiên cố như ngục tù giam hãm cuộc đời Chị khiến Chị “không có lối thoát” “chẳng thể nào xuyên qua được” mặc dù”lửa đàn bà” như “hỏa diệm sơn ngàn ngạt” cũng bị “bổn phận hóa băng” dập tắt. Năm dòng thơ trên với hàng loạt từ ngữ tạo hình đã khắc nổi hình ảnh một người đàn bà trong đêm sâu quờ quạng tìm con đường thoát ra khỏi cánh cổng của lễ giáo phong kiến hà khắc. Những tưởng ngọn “lửa đàn bà” sẽ soi cho Chị lối đi, sẽ tiếp cho Chị sức mạnh để phá tan cánh cổng hoen rỉ. Nhưng hỡi ơi,”lửa đàn bà” vụt tắt bởi “bổn phận hóa băng” vùi dập thô bạo. Chị chỉ còn biết “hiu hắt thở ra”, “khe khẽ lắc đầu” thu mình lại. Hình ảnh đó đã gieo vào lòng người nỗi xót thương vô hạn. Tưởng chừng như còn nghe đâu đây tiếng thơ kêu xé lòng của thi hào Nguyễn Du:

Đau đớn thay phận đàn bà
Kiếp sinh ra thế biết là tại đâu?

“Kiếp sinh ra thế biết là tại đâu?” là câu hỏi không có lời đáp cách đây hơn hai thế kỷ. Nhưng ngày nay Nguyễn Ngọc Hưng đã có câu trả lời:”bổn phận đóng băng”. “Bổn phận đóng băng” phải chăng là cái đạo “tam tòng” hà khắc mặc dù đã bị sụp đổ từ lâu cùng với cái xã hội phong kiến muc ruỗng nhưng tàn dư của nó vẫn còn ăn sâu vào tiềm thức con người không dễ gì một sớm một chiều xóa tan được. Chính nó là nguyên nhân gây bi kịch cho người phụ nũ.

Vậy, sau cánh cổng kia, Chị sẽ như thế nào nữa đây?

Đêm rồi qua
Ngày lại tới
Sau cánh cổng u uất kia là thế giới tươi xanh rời rợi

“Đêm rồi qua/ Ngày lại tới “, câu thơ như điểm nhịp thời gian. Thời gian vô tình cứ trôi, cứ trôi… Mọi thứ theo thời gian rồi sẽ phôi pha. Thế nhưng “sau cánh cổng u uất kia” vẫn cứ “là thế giới tươi xanh rời rợi”. Phải, sau cánh cổng tù ngục kia, vẫn là Chị, người đàn bà vẹn nguyên nỗi khat khao “đòi yêu”, vẹn nguyên ý chí phá vỡ vòng cương tỏa để được tự do sống đúng nghĩa với trái tim mình. Thời gian trôi qua có thể lấy đi màu xuân trên làn da, mái tóc Chị nhưng khát khao yêu, khát khao được giải phóng mình vẫn “tươi xanh rời rợi”.

Kết thúc bài thơ là câu hỏi:

“Lẽ nào tim, mắt chị rỉ hoen?”

“Lẽ nào”, nhà thơ đừng hoài nghi nữa! Cánh cổng kia đã hoen rỉ nhưng “tim, mắt chị” không rỉ hoen đâu. “Tim” Chị vẫn cháy ngọn lửa”đòi yêu”,”mắt” Chị vẫn thấy bên kia cánh cổng là thế giới tự do cho cuộc đời Chị. Chẳng phải nhà thơ đã hai lần khẳng định sau cánh cổng “hoen rỉ”, “u uất” kia là “tươi xanh thế giới”, là”thế giới tươi xanh rời rợi” đó sao? “Thế giới tươi xanh rời rợi” phải chăng là niềm tin được thắp lên từ trái tim “đòi yêu” của Chị. Mặc dù “lửa đàn bà” bị dập tắt nhưng niềm tin không thể tắt. Vì niềm tin chính là sự sống. Hay nói một cách khác con người sống không thể mất niềm tin. Tin rằng một bàn tay “nắm chặt” nhỏ nhoi của Chị không phá được cánh cổng hoen rỉ kia thì sẽ có triệu triệu bàn tay của toàn xã hội chung cùng phá tan nó.

Bài thơ được mở đầu và kết thúc bằng hình ảnh “cánh cổng” như đánh động vào tâm can con người nỗi đau về tư tưởng lỗi thời vô nhân đạo đã gây bi kịch cho người phụ nữ. Nhưng điều mà nhà thơ muốn nói đến là “sau” cánh cổng. Đó là người đàn bà “đòi yêu”, là “thế giới tươi xanh rời rợi”. Vậy nên, bài thơ không chỉ là tiếng lòng thương cảm số phận bi kịch mà còn là tiếng nói đồng cảm với khát khao được giải phóng đời sống tình cảm của người phụ nữ. Bài thơ được kết thúc bằng câu hỏi “Lẽ nào tim, mắt chị rỉ hoen?” nhưng câu trả lời lại nằm ở hình ảnh “thế giới tươi xanh rời rợi”. Hình ảnh đó được lặp lại hai lần như một lời khẳng định: Sự sống sẽ không bị dập tắt khi con người luôn có niềm tin. Đó là một kết thúc có hậu cho câu chuyện buồn về người đàn bà “đòi yêu” sau “cánh cổng hoen rỉ”.

Cuộc đời và số phận của người phụ nữ luôn là đề tài vô tận cho những người cầm bút có tâm huyết với cuộc đời từ Kim-Cổ,Đông-Tây. Bài thơ “Sau cánh cổng” của nhà thơ Nguyễn Ngọc Hưng đã góp cho nền thơ ca đương đại nói riêng và nền văn học nước nhà nói chung tiếng nói bênh vực và đồng cảm sâu sắc về cuộc đời của người phụ nữ cùng với những khát khao của họ.

Quy Nhơn 10/9/2015

BÌNH BÀI THƠ “SAU CÁNH CỔNG” CỦA NGUYỄN NGỌC HƯNG – Tuệ Mỹ.

SAU CÁNH CỔNG

Sau cánh cổng hoen rỉ này
Là tươi xanh thế giới
Đã bao lần chị đăm đăm ngẫm ngợi
Hăm hở nắm chặt bàn tay
Rồi hiu hắt thở ra
Khe khẽ lắc đầu.

Một mình đối diện với đêm sâu
Tối và hẹp những hành lang hun hút
Bất chợt réo
Bất chợt phun trào
Hỏa diệm sơn ngàn ngạt
Người đàn bà trong chị đòi yêu.

Quờ tay chạm bốn mặt tường rêu
Không có lối ra
Chẳng thể nào xuyên qua được
Cứng và lạnh cả phía sau phía trước
Bổn phận hóa băng dập tắt lửa đàn bà.

Đêm rồi qua
Ngày lại tới
Sau cánh cổng u uất kia là thế giới tươi xanh rời rợi
Lẽ nào tim, mắt chị rỉ hoen?

SAU CÁNH CỔNG – Nguyễn Ngọc Hưng.

Quản trị viên

facebook-profile-picture

Nguyễn Ngọc Hưng

Nguyễn Ngọc Hưng. Quê quán: Hành Thịnh, Nghĩa Hành, Quảng Ngãi. Thích sống vui vẻ, nhẹ nhàng, làm thơ để chia sẻ vui buồn với mọi người và được mọi người đồng cảm, sẻ chia.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *