logo

Ngày lễ Tình nhân đọc thơ tình Nguyễn Ngọc Hưng

Thật thú vị sự trùng hợp ngẫu nhiên! Hôm nay, âm lịch là ngày Nguyên tiêu, ngày tết truyền thống theo tinh thần Đông phương, lại đồng thời là ngày Valentine, ngày lễ Tình nhân theo văn hóa Tây phương. Chẳng phải là điều may mắn lắm sao, sự gặp gỡ của hai nền văn hóa Đông –Tây? Tại các chợ hoa, người người mua hoa vạn thọ, hoa cúc để chưng lên bàn thờ và cúng trời đất đêm rằm tháng Giêng, một trong những ngày rằm lớn theo tín ngưỡng dân gian. Đồng thời, người mua hoa hồng cũng tấp nập… để tặng người yêu. Là lễ hội, nhưng vẫn là ngày làm việc… Mãi đến tối tôi mới được đọc bài thơ tình của thi sĩ Nguyễn Ngọc Hưng sáng tác đúng vào ngày hôm nay: BẬP BÙNG LỬA XANH.

Bài thơ được thi sĩ sáng tác đúng vào dịp lễ… Ngày Tình yêu nói về tình yêu thì còn gì hợp hơn. Đó cũng chính là lý do mà dù bận rộn, tôi cũng cố tranh thủ viết mấy lời cảm nhận này để còn kịp trong dịp lễ, tìm một chút ý nghĩa cho chính mình, cho cả những ai còn tha thiết với thơ và với tình yêu…

Bài thơ mở ra ngay từ đầu một tình huống. Một giả định thì đúng hơn. Thật bất ngờ! Lẽ thường, ngày tình yêu thì phải giả định về hạnh phúc chứ, sao mới đầu đã giả định “mất nhau”:

“Có thể mai là mất nhau rồi”

Người đọc không khỏi băn khoăn. Lạ thật! Không biết nhân vật trữ tình đang đứng trước sóng gió của hạnh phúc lứa đôi, hay đó chỉ là những nỗi bất an thường thấy trong tâm trạng của kẻ đang yêu? Muốn trả lời được câu hỏi này, chẳng có cách nào khác hơn là đọc tiếp bài thơ:

“Sao bây giờ ta không thể tất”

Chưa thể tìm ngay được câu trả lời. Chỉ thấy hệ quả của giả định. Giả thử… ngày mai ta mất nhau. Rất có thể… ngày mai ta mất nhau. Ai biết trước được chuyện được mất ở đời… Có cái “mất” nào không gây niềm tiếc nuối, huống hồ đó là mất tình yêu, mất người mình yêu, hoặc ít nhất cũng là người-ta-đã-từng-yêu… Làm sao biết được tình yêu của “ta” đang thăng hoa, hay đang có nguy cơ đổ vỡ. Thì cứ thử hình dung, chỉ ngày mai, chỉ ngày mai thôi ta sẽ không còn có nhau nữa… Dù thế nào, chia tay cũng trĩu nặng nỗi buồn chứ nhỉ! Ta đang nồng nàn hạnh phúc, chia tay tất nhiên là quá buồn rồi, thậm chí là “đau” nữa! Còn nếu ta đang phải… chịu đựng nhau, chia tay cũng có thể nào mà vui được? Vì dẫu thế nào đi nữa, đâu phải vô cớ mà ta thành đôi thành lứa, đâu phải vô cớ mà ta có nhau? Hẳn rằng thuở ban đầu, chắc có lúc ta đã từng là-của-nhau, người này đã từng là niềm vui, niềm hạnh phúc của người kia… Vậy thì “Sao bây giờ ta không thể tất” ? Vì nhau một chút mà bỏ qua những lỗi lầm nếu có, những giận dỗi nếu có, những trách móc nếu có, những oán hờn nếu có… Nhất là trong dịp lễ Tình nhân?

Buồn quá, tứ thơ thật buồn! Đọc tiếp xem sao:

“Kìa liễu ngõ hoa tường tươm mật
Hững hờ trăng gió cũng phôi phai”

Như vậy, nhân vật trữ tình, bao gồm cả chủ thể và khách thể, không phải chỉ là một cặp đôi mới gắn bó, mà họ… ít nhất đã từng trải qua một mối quan hệ bền chặt, khi họ trỏ vào kẻ khác mà thốt lên: “Kìa liễu ngõ hoa tường …”. Thành ngữ dân gian quen thuộc “liễu ngõ hoa tường” (đã từng đi vào Truyện Kiều của Nguyễn Du) vốn được dùng để chỉ những lứa đôi ăn xổi ở thì, không có ý định nghiêm túc, lâu dài với nhau. Thông thường, đã là “liễu ngõ hoa tường” thì không bị ràng buộc bởi bất cứ ước lệ xã hội nào, không phải gắn với nhau bởi bất cứ trách nhiệm nào, nên họ yêu nhau nồng nàn say đắm trong ý thức chỉ biết đến thời hiện tại, chẳng bận tâm chi đến ngày mai… Nhà thơ đã dùng một cụm động từ thật sống động, thật hình tượng để diễn tả động thái yêu đương của họ “tươm mật”. Thế đấy, mà nếu “hững hờ” với nhau thì “trăng gió cũng phôi pha”. Có hai cách hiểu câu thơ này: tình yêu qua đường của họ -thường được mệnh danh là “trăng gió”- cũng đến phôi phai nếu chợt có lúc nào đó họ hờ hững với nhau. Còn cách hiểu khác: cho dù là “liễu ngõ hoa tường tươm mật”, mà đã “hờ hững với nhau” thì đến trăng gió, tức thiên nhiên vốn vĩnh hằng kia cũng chẳng thể vĩnh hằng được nữa…

Đoạn thơ tiếp theo là lời nhắn nhủ:

“Ấy ai cười ai khóc ấy ai
Ngày đến lữa lần đêm cũng đến
Đã có nhau xin đừng lơ đễnh
Sa một giây sẩy cả một đời”

Chưa rõ chủ thể của lời nhắn. Một người ngoài cuộc thấu hiểu nhắn nhủ họ, đôi lứa đã hoặc đang có nhau? Hay một trong hai người, người này nhắn nhủ người kia? Điều rõ ràng rằng người nhắn là cái “tôi” trữ tình của chính nhà thơ, kẻ đứng ngoài, vừa khách quan, vừa sáng suốt đang gửi cho “họ” một lời khuyên. Mà sao cái “tôi” này biết tuốt chuyện riêng tư của “họ” vậy nhỉ? Dường như cái “tôi” này còn tường tận cả những niềm vui, hạnh phúc lẫn những khổ đau mà lứa đôi kia đã từng chịu đựng, khi mà tác giả ẩn dụ những thang bậc cảm xúc của họ bằng những động từ “cười” và “khóc”.

Nếu câu trên có “cười” và “khóc” thì câu dưới có “ngày” và “đêm”, lại một cặp ẩn dụ nghệ thuật khác để chỉ chuỗi thời gian diễn biến theo trật tự tuyến tính, mà cũng còn mang ý nghĩa là: sáng-tối, hạnh phúc-khổ đau. Tất nhiên rồi, trên đời này có ai được mãi mãi hạnh phúc, cũng có ai triền miên trong khổ đau? Vậy thì nồng nàn yêu đương rồi đến lúc nào đó sôi sục oán hờn, tha thiết có nhau rồi đến lúc mong muốn rời bỏ nhau cho chóng, âu cũng là lẽ thường tình, có chi đâu mà lạ lẫm? Tình yêu đòi hỏi phải được nuôi dưỡng. Tình yêu cần sự vun đắp của cả đôi bên. Nếu một người cố công níu giữ, mà người kia ra sức tung hê, thì làm sao mà có hạnh phúc được? Nói chi đến cố ý, chỉ “lơ đễnh” thôi, nghĩa là tỏ ra không chú ý, không tập trung, mải nghĩ về những việc nào khác… thôi, là cũng đủ để mất nhau rồi:

“Đã có nhau xin đừng lơ đễnh
Sa một giây sẩy cả một đời“

Tứ thơ tiếp tục được triển khai:

“Lỡ chạm oái oăm duyên phận nghẹn lời“

Tôi có cảm nhận câu thơ này nói riêng, cả bài thơ nói chung viết về tình cảm vợ chồng đã từng gắn bó chứ không phải viết về đôi lứa mới yêu… “Lỡ chạm oái oăm”, đang yêu, chưa gắn kết cuộc đời vào nhau bất quá là nhận lấy đau khổ: “yêu sai duyên mến chẳng nhằm người”, đau buồn nhưng cơ hội vẫn còn phía trước. Còn cụm từ “duyên phận nghẹn lời” dường như diễn tả cơ sự đã rồi, tiến thoái lưỡng nan… “bỏ thì thương vương thì tội”, muốn dứt cũng chẳng xong, níu giữ thì nặng oằn cả đôi vai, trĩu cả trái tim…

“Đói lòng ăn trái khổ qua,
Nuốt vô thì đắng, nhả ra chúng bạn cười” (ca dao).

Có vô vàn lý do dẫn đến tình trạng “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt”. Cuộc sống chung với muôn nỗi bận tâm, gánh nặng áo cơm ghì sát đất, ngàn mối tơ vò hằn lên nếp nhăn vầng trán; lại thêm sóng gió cuộc đời, biết bao chi phối từ yếu tố ngoại cảnh, những tác động đa chiều muôn màu muôn mặt… khiến cho đôi lứa trở thành chịu đựng nhau. Hạnh phúc đâu chẳng thấy, chỉ thấy cuộc sống chung là quá sức nặng nề. “Nghẹn lời”, không nói được. Nuốt nỗi đau vào lòng. Không dùng ngôn ngữ để kể lể nỗi niềm nhưng nỗi đau thì nào giấu được:

“Môi không nói được thì mắt nói”

Trĩu nặng ưu tư… Dù vô tình, dù hữu ý, đôi mắt vẫn là tấm gương phản ánh đầy đủ đời sống tinh thần tình cảm của người sở hữu nó…

Những câu thơ tiếp theo thì tầng nghĩa hàm ẩn quá sâu:

“Mỗi nhịp tim hồng lên tiếng gọi”

Dù hạnh phúc, dù khổ đau, trái tim vẫn cứ đập nhịp đập mặc định của nó. Bởi nếu tim hết đập thì… Nhưng sao “Mỗi nhịp tim hồng lên tiếng gọi” ? “Hồng” là màu hạnh phúc, màu yêu thương. Chẳng những “hồng”, đi liền với nó lại còn “lên tiếng gọi”. Thiếu vắng một bổ ngữ cho cụm động từ nên câu thơ trở nên đa nghĩa. Trái tim lên tiếng gọi, nhưng là gọi ai vậy? Là gọi người bạn đời của mình hãy hướng về tổ ấm, níu giữ lấy cái đang hiện hữu. Hay đó là tiếng gọi hướng ngoại? Mơ màng, mong mỏi, mộng mơ… một bến bờ nào khác trong mù sương xa vắng?

Rất có khả năng đó là tiếng gọi hướng tới một chân trời mới, sáng tươi hơn, rạng rỡ hơn, nên mới “bập bùng xanh”… Từ láy “bập bùng” rất giàu giá trị tạo hình, gợi hình ảnh ngọn lửa đang reo vui, nhiệt lượng dâng cao tạo nên ngọn lửa xanh đẹp mắt tràn trề niềm hy vọng:

“Khởi muôn niềm khao khát bập bùng xanh“

Tứ thơ tiếp tục được triển khai qua khổ tiếp theo:

“Vay trời chút hạnh phúc mong manh”

Các nhà tâm lý học vẫn thường khuyên con người phải cố mà tự tạo hạnh phúc cho chính mình, đừng trông chờ vào vận may, đừng đánh cược hạnh phúc của mình vào một canh bạc… Thế mà nhà thơ thì lại quả quyết ngay từ đầu câu thơ bằng động từ “vay”, mà lại “vay trời”… Hóa ra, hạnh phúc đâu phải ta muốn mà có được. Hạnh phúc chỉ là cơ may thôi. Ta muốn, ta chủ động đi tìm, nhưng muốn có nó, phải “vay”, mà lại “vay trời”. Đã vay, thì không dễ vay được nhiều. Chỉ “Vay trời chút hạnh phúc mong manh” . Mà đã “vay”, dẫu là “vay trời” thì cái giá phải trả đâu có nhẹ:

“Trả đất bầu xót xa ăm ắp”.

Hạnh phúc quá mong manh. Hạnh phúc quá đỗi bấp bênh! Hạnh phúc quá đỗi gập ghềnh!

Phải, nhà thơ vẫn tiếp tục triết lý:

“Dó dễ thấy trầm đâu dễ gặp
Bạc đầu râu ngậm ngải đi tìm”

Tôi tức khắc liên tưởng đến thơ Chế Lan Viên:

“Anh nhiều lúc như nhân loại trước ngày tìm ra lửa
Cầm hòn đá trên tay rồi lại bỗng quăng đi
Vẫn biết có hồn trầm chờ ta trong ruột dó
Mà đợi dó thành hương, không đủ sức kiên trì.”

Ngậm ngải tìm trầm, tìm đến “bạc đầu râu”, đã chắc tìm thấy trầm không? Ta có lạc bước trong rừng dó mênh mông bạt ngàn mà vĩnh viễn chẳng bao giờ có được trầm? Thì ra, tìm hạnh phúc nào có dễ dàng đâu… Cái bến bờ mộng mơ xa vắng nào đó liệu có khi nào hiện hình không, hay vĩnh viễn chìm trong sương mù ảo ảnh???

Tứ thơ cứ như là lời tự bạch, như giãi bày nỗi lòng của chính mình vậy…

Khép lại bài thơ là lời ước nguyện:

“Mai kia dẫu đá nổi rong chìm
Bây giờ vẫn kẹo nâu hoa đỏ
Bàn tay đây mỏi chờ tay đó
Lẽ nào nến lạnh lễ tình nhân?”

Thì ra, suốt từ đầu bài thơ đến giờ vẫn chỉ là giả định… Giã từ thời hiện tại, tác giả bài thơ thoắt đã đưa người đọc đến thì tương lai: “mai kia”, dẫu mai kia thế nào đi nữa:

“Mai kia dẫu đá nổi rong chìm”

Lời ví von “đá nổi rong chìm” gợi nhớ ca dao: “Bao giờ chạch đẻ ngọn đa, Sáo đẻ dưới nước…”, “Bao giờ rau diếp làm đình…” “Bao giờ cạn lạch Đồng Nai, Nát chùa Thiên Mụ… “, “Một mai đá nát vàng phai”… Dẫu mai kia thế nào đi nữa… lẽ nào vào ngày lễ tình yêu ta lại chẳng trao nhau món quà biểu tượng cho tình yêu? Ngọt ngào như thỏi kẹo nâu, tươi tắn như bông hoa đỏ… Dẫu mai sau thế nào đi nữa, dù hạnh phúc nhọc nhằn đi nữa… con người đâu nỡ cam chịu sống trong cảnh cô đơn. Tạo hóa đâu vô tình khi kỳ công tạo ra âm dương đắp đổi. Bàn tay trong bàn tay, người hòa hợp với người, đó là lẽ nhiệm mầu của tạo hóa, là sự tác thành của cơ duyên… Cớ gì ta lại không vượt qua được bao trắc trở đời thường để có đôi… Phải chăng đó cũng chính là ý nghĩa ngày lễ này?

“Lẽ nào nến lạnh lễ tình nhân?”

Ai đó đã đặt ra ngày lễ, ta làm sao đứng ngoài cuộc mà không làm theo tinh thần ngày lễ cho được?

Nào, ta cùng đốt nến lên !

Trong ngày lễ Tình nhân, không nói về hạnh phúc, lại nói về những chuyện buồn trong đời sống lứa đôi. Phải chăng tác giả bài thơ muốn đánh thức những ai đang có đôi có cặp chớ chủ quan lơ đễnh… vì hạnh phúc mong manh lắm…

Tuy vậy, hạnh phúc không phụ công những ai miệt mài tìm kiếm và chăm chút giữ gìn…

Giọng điệu, lời lẽ, triết lý trong bài thơ cứ như của một người từng trải hạnh phúc và khổ đau, đã từng nếm ngọt bùi lẫn cay đắng trong tình yêu và hôn nhân vậy…

Thơ bảy chữ, cả bài năm khổ bốn câu, không phải ngợi ca tình yêu mà triết lý về tình yêu trong ngày lễ tình yêu…

Đà Nẵng, 14/02/2014.

Ngày lễ Tình nhân đọc thơ tình Nguyễn Ngọc Hưng – Ngô Thị Bích Tuyên.

BẬP BÙNG LỬA XANH

Có thể mai là mất nhau rồi
Sao bây giờ ta không thể tất
Kìa liễu ngõ hoa tường tươm mật
Hững hờ trăng gió cũng phôi phai.

Ấy ai cười ai khóc ấy ai
Ngày đến lữa lần đêm cũng đến
Đã có nhau xin đừng lơ đễnh
Sa một giây sẩy cả một đời.

Lỡ chạm oái oăm duyên phận nghẹn lời
Môi không nói được thì mắt nói
Mỗi nhịp tim hồng lên tiếng gọi
Khởi muôn niềm khao khát bập bùng xanh.

Vay trời chút hạnh phúc mong manh
Trả đất bầu xót xa ăm ắp
Dó dễ thấy trầm đâu dễ gặp
Bạc đầu râu ngậm ngải đi tìm…

Mai kia dẫu đá nổi rong chìm
Bây giờ vẫn kẹo nâu hoa đỏ
Bàn tay đây mỏi chờ tay đó
Lẽ nào nến lạnh lễ tình nhân?

14.02.2014
Nguyên tiêu Giáp Ngọ – Valentine 2014

BẬP BÙNG LỬA XANH – NGUYỄN NGỌC HƯNG.

Quản trị viên

facebook-profile-picture

Nguyễn Ngọc Hưng

Nguyễn Ngọc Hưng. Quê quán: Hành Thịnh, Nghĩa Hành, Quảng Ngãi. Thích sống vui vẻ, nhẹ nhàng, làm thơ để chia sẻ vui buồn với mọi người và được mọi người đồng cảm, sẻ chia.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *