logo

ĐỌC: NGÀY NGƯỢC GIÓ-THƠ NGUYỄN ĐĂNG SƠN

Đọc thơ Nguyễn Đăng Sơn tôi không cảm nhận đó là những vần thơ được in trên giấy trắng mực đen mà tôi như đang nghe những lời thổn thức từ một con tim đang khát đợi tình yêu hay nói khác đi đang khát vọng một tình yêu không có thực trong đời mà chỉ tồn tại ở đâu đó trong cõi vĩnh hằng.
Tôi tin Nguyễn Đăng Sơn đã có một gia đình với tình yêu trọn vẹn. Một lần đang nhắn tin cho tôi trên facebook NĐS đã xin phép tôi “ Xin phép anh em phải đi đón con”. Ôi một chàng trai đang ở tuổi tam thập nhị lập lại gọi tôi bằng anh–Một ông già năm nay đã có 76 cái mùa thu trên đầu. Có lẽ vì đọc những bài bình luận thơ tình của tôi trên facebook còn dạt dào đằm thắm chăng mà NĐS lại gọi tôi bằng ANH. Không hiểu sao tôi thấy mình thực sự trẻ trung như cái tuổi ban đầu để mà háo hức ngồi đọc tập thơ “NGÀY NGƯỢC GIÓ”của NĐS.
Thơ NĐS đã thực sự cuốn hút tôi không phải vì sự trẻ trung mà vì một điều gì đó thật khó lý giải. Tôi cảm nhận được rằng đã có một sự phân thân và một sự hóa thân đến kỳ diệu trong con người NĐS. Phân thân để nhận biết rằng đã có hai phạm trù của tình yêu đó là: Tình yêu trong đời và tình yêu trong thơ. Tình yêu trong đời nó ràng buộc với nhau bởi sợi dây nghĩa vụ. Là nghĩa vợ tình chồng là gia đình, cháu con. Còn tình yêu trong thơ thuộc vè phạm trù của phi lí, mong manh, hư ảo. Nó chỉ tồn tại trong khát vọng thi ca hay ở đâu đó trong cõi vĩnh hằng.
Có lẽ vì thế mà NĐS đã có một sự hóa thân để giải thoát cảm xúc và gửi gắm cho hết khát vọng yêu đương bỏng cháy trong tâm hồn anh. Tất cả những bài thơ của NĐS đều sử dụng đại từ EM. Vâng em chứ không phải là anh. EM có nghĩa là thuộc phái yếu. Vì sao lại phải hóa thân thì chỉ có NĐS lý giải được. Còn tôi chỉ mơ hồ cảm nhận được rằng NĐS có một trái tim lớn chứa đựng trong đó niềm đam mê và khát vọng yêu đương, biết sẻ chia và thấu hiểu với những người đang yêu, được yêu và nhất là những người đang khát vọng vươn tới một tình yêu trinh nguyên và cao thượng nhất. Thơ NĐS không viết cho riêng mình mà cho tất cả mọi người. Chính vì thế mà thơ NĐS có thể thắp lên trong trái tim tất cả mọi người ngọn lửa khát vọng bỏng cháy vươn tới vẻ đẹp cao cả của tình yêu. Chỉ có tình yêu mới khẳng định ta là những CON NGƯỜI như nhà thơ Trần Đăng Khoa đã viết.
Tôi xin được lãng du trên cánh đồng thơ tình mà NĐS đã gieo trồng mong thu hái được những bông hoa thơm và những trái ngọt mà NĐS muốn dâng hiến cho tât cả mọi người.

***THỬ TÌM CÁCH TIẾP CẬN VỚI NHỮNG BÀI THƠ VIẾT VỀ CHỊ CỦA NGUYỄN ĐĂNG SƠN .

Nguyễn đăng Sơn có rất nhiều bài thơ viết vè “CHỊ”. Vâng tôi phải đóng ngoặc mở ngoặc từ CHỊ vì chị ở đây vượt ra ngoài ước lệ thông tục của từ này. Tôi đã gặp một Hoàng Cầm si mê đến khờ dại trong thơ NĐS. Với Hoàng Câm là chiếc lá Diêu Bông mang tính thách đố, nhuốm màu huyền thoại – một chiếc lá không có thực trong đời.
Chính vì thế Hoàng Cầm đã không vươn tới được tình yêu mà ông khát vọng. Đã bao thi nhân mượn chiếc lá Diêu Bông huyền thoại đó để gửi gắm khát vọng yêu đương, về sự dang dở chia phôi của tình yêu đầu đời. Nhưng phải đến NĐS mới chinh phục được cảm xúc của tôi khi viết về tình yêu đơn phương của chàng trai 15 với CHỊ. Tôi thực sự ngỡ ngàng trước tình yêu mãnh liệt của cậu bé 15 với chị. Cái trái ngang oan nghiệt của NĐT không vì chiếc lá Diêu Bông không có thực trong đời mà chỉ vì một miếng trầu cay têm cánh phượng mà vôi không đủ chín lại là một lời nguyền mà CHỊ không thể dỡ bỏ. Miếng trầu đã níu giữ cuộc đời CHỊ và vì nó chị đã phải “Sang sông”. Dù sang sông mà ngoảnh lại nước mắt chị lưng tròng nhìn cậu bé cũng đang trào nước mắt.
Cảm xúc thơ của NĐT khi viết về CHỊ đã thực sự thăng hoa lên tận cùng của sự thăng hoa. Tôi nghĩ đây chính là sự tái hiện một tình yêu dang dở chia phôi có thực trong đời Những cảm xúc như được chắt ra từ một con tim cho mãi đến giờ như vẫn còn rỉ máu tình yêu. Đọc bài thơ nào của NĐT tôi cũng thấy tim mình như loạn nhịp. Có điều gì đó cứ bổi hổi bồi hồi. Có thật như thế chăng đã có một tình yêu đơn phương đẹp và vô vọng như thế này chăng ở trong cuộc đời. Có một sự kỳ lạ vì chị ở đây không kiều diễm kiêu sa mà chị là cô gái quê mùa đã không dám xỏ tay vào tấm áo hạnh phúc mong manh vì sợ rằng nó sẽ tan loãng phôi phai. Sao cậu bé lại yêu đến si mê khờ dại. Lý giải như thế nào về tình yêu như thế may ra chỉ có người trong cuộc. Nhưng theo tôi chưa chắc người trong cuộc có thể lý giải được đó chính là ma lực của tình yêu.
Đã có nhiều bài bình luận về nhân vật trữ tình CHỊ trong thơ NĐT nhưng người ta khai thác coi như NĐS là đứa em biết sẻ chia với những mất mát về tình yêu của CHỊ theo tôi như vậy sẽ làm mất đi sự ám ảnh và tâm trạng trong thơ NĐS.

“Chị đi màu chiều loang đỏ ối
phủ những rong rêu tuổi xuân thì
yêu thầm qua ngõ em như vội
chênh vênh
tránh gặp buổi… phân ly.”

(Tương tư)

“Chị đi màu chiều loang đỏ ối”
Rõ ràng chị ở đây không đơn thuần là chị nữa mà chị là người yêu chính vì vậy sự ra đi của chị dưới cái nhìn của chàng trai thì đây là một cuộc chia ly “Coi như chị đã qua sông đắm đò”. Một cuộc chia ly đến nỗi màu chiều ở đây đã nhuốm màu máu lệ. Chính chị cũng đã tự cảm nhận hay chính chàng trai cảm nhận “Tuổi xuân thì đã phủ rong rêu”. Còn em chỉ biết:

“Yêu thầm qua ngõ em như vội”

Chỉ dám yêu thầm và tình yêu vụng thầm ấy cũng chỉ dám gửi trao qua ngõ–Cái ngõ “Mùng tơi xanh rờn không gai góc không ngăn cách mà chẳng thể vượt qua. Ôi đó mới là nỗi oan nghiệt của tình yêu đơn phương như Nguyễn Bính. Tâm trạng chàng trai hoàn toàn bất định “Như vội” Tại sao? và đành:

“Chênh vênh
tránh gặp buổi phân ly”

Nếu đứng trước, đứng cạnh chị chàng trai si tình ấy sẽ òa khóc. Cảnh ra đi của chị không hề vui vẻ. Mẹ già thì rưng rưng ngấn lệ, con thuyền thì chòng chành… còn em:

“Chị đi sang bến ngày hôm đó
bên cầu mẹ đứng mắt rưng rưng
chòng chành thuyền xuôi nơi đầu gió
Em buồn không khóc…
chỉ quay lưng”

Đúng là một sự dối lòng, không khóc sao phải quay lưng? Không khóc thành tiếng nhưng nước mát tủi buồn cứ trào ra không muốn chị nhìn thấy để an phận ra đi về bên bến đò ngang–Một cuộc chia ly nhiều nước mắt của hai con tim.
Cũng từ đó chàng trai ở tuổi 15 ấy đã băt đầu tương tư chỉ vì một nét buồn con gái:

“Ta yêu chị một nét buồn con gái
đến mười năm như thế có phải dài
chút tình riêng ai gửi lại cho ai
ngày sang bến…
chị nhìn ta rồi khóc.”

(Ngày chị sang sông)

Đã 10 năm rồi trôi đi mà nét buồn con gái ấy không hề nhạt phai. Bây giờ không còn là chàng trai gửi nỗi buồn qua ngõ mà đã là một thanh niên khi nhân vật trữ tình xưng TA chứ không còn là em. Con người đã lớn lên và tình yêu đơn phương ấy cũng lặng thầm lớn lên và bây giờ là tình yêu được tái hiện từ trong những kỷ niệm:

“Ngày sang bến…
Chị nhìn ta…
rồi khóc”

Chị khóc hay ta khóc? trời tháng sáu bao giờ cũng oi nồng nóng bức không cho ta cảm giác về sự chi ly, nhưng với nhân vật xưng ta thì không thế. Cái ngày xa xưa ấy để lại trong TA bao điều tiếc nuối. Tình yêu đơn phương biến chàng trai thành kẻ dại khờ và 10 năm sau vẫn là kẻ dại khờ:

“Trời tháng sáu
chẳng bao giờ buồn vậy
buổi ấy mưa… đưa tiễn chị theo chồng
bờ cỏ lau xao xác một dòng sông
ta trên bến nhìn theo
lòng…
cuồng sóng”

Chỉ là mưa đưa tiễn hay chính mình đưa tiễn chị dưới trời mưa? Chị đi về nhà chồng đã bỏ lại một không gian như hoàn toàn hoang vắng:

“Bờ cỏ lau xao xác một dòng sông”

Sông Hồng mùa này chưa có nước giữa những bãi nổi và hai bên bờ cỏ lau san sát và chị đi rồi cỏ lau cũng như cô đơn mà xạc xào xao xác. Để lại một mình chàng trai trên bến:

“Ta trên bến nhìn theo
Lòng
cuồng sóng”

Nhưng rôi sao lại có cảnh ngược chiều như thế:

“Chị sang sông cây lúa trổ đòng
Xanh mướt cỏ nhuộm thì con gái”

Đây được coi là một sự hoán dụ để khắc họa cho được sự trống vắng thiếu hụt từ phía chàng trai:

“Chỉ còn ta màu tàn phai
Ở lại
nửa hồn nhiên bỏ lại
Phía bên đồi”

Vì quá đắm say khờ dại với tình yêu đơn phương nên đã bỏ lại cả cái hồn nhien mà không hề tiếc nuối bên quả đồi hoang vắng quạnh hiu và cứ thế chàng trai thơ thẩn kiếm tìm một di ảnh đã mất.
Với tâm trạng khắc khoải đó NĐS viết bài thơ “Mùa xoan ở lại” Mùa hoa xoan thì ở lại với đất trời với làng quê còn chàng trai vẫn không dám ngỏ lời yêu:

“Hoa xoan đã nở rụng tím chiều
Mà em chưa dám
Ngỏ lời yêu”

Có lẽ vì thế mà cái gì ở đây cũng hư ảo mông lung:

“Hương xoan vẫn quyện làn sương phủ
trong rét nàng Bân
trở gió nhiều”

Nói đến nàng Bân là nói đến đợi chờ chung thủy như nhà thơ Tế Hanh đã viết:

“Nàng Bân xưa may áo ấm cho chồng
Áo may xong không còn mùa lạnh nữa
Nàng Bân khóc đất trời thương lệ ứa
Cho rét về đáp lại nỗi chờ mong”

Còn với NĐS thì nàng Bân chỉ là gợi nhớ và như muốn gửi vào đó một lời trách móc có chút hờn tủi. Thế nhưng chị vẫn cứ thờ ơ với em:

“Chị gánh mùa xuân trên đôi vai
Nồng mùi
Cỏ úa
trong giêng hai
Chị về tay dắt theo đàn bướm
Chao lòng
Con nắng cũng
nghiêng say”

Có một điều làm đau thắt trái tim chàng trai là chị lại quay về không những gánh cả mùa xuân trên vai mà còn đàn bướm và con nắng vàng nghiêng say chỉ duy nhất một chàng trai cứ đứng nhìn vầ tiếc nuối rồi an ủi mình:

“Em đứng trên đê
Nhìn theo chị
Chị vẫn hồn nhiên chẳng biết gì
Ừ thôi,
Em mãi là cậu bé
giữ lại riêng mình
trái tim si”

Mười năm đã trôi đi mà vẫn là cậu bé với mối tình câm thì phải nói sức cuốn hút của chị đối với chàng trai thuộc về sự siêu phàm.
Rồi cứ thế những kỷ niệm của tình yêu đầu đơn phương cứ ùa ập tràn về:

“Ngày chị theo chồng
lên phố xa
Bỏ em… bỏ lại
Nắng tháng ba
Nghe gót nàng Bân đang dợm bước”

Chị đã về nhà chồng đồng nghĩa với nàng Bân chung thủy cũng dợm bước theo chị về bên ấy chỉ còn em bơ vơ giữa cuộc đời và:

“Em đứng trông theo
khóc bên nhà”

Chỉ đứng bên nhà trông theo mà khóc, ôi tuổi thơ ngây đã bước vào vòng yêu đương mà lại là tình yêu đơn phương. Ta thấy thương thương một khối tình như của chàng Trương Chi chỉ có thể hóa giải bằng nước mắt của tình yêu. Cứ thế những kỷ niệm đầu đời lại trở về trong tâm thức:

“Cái tuổi mười lăm chị biết không
Si mê theo chị buổi ra đồng
Ngơ ngẩn ngực đồi
Vương vít gió
Lưng ong tha thướt
Chi… chưa chồng”

Vẻ đẹp đoan trang thùy mỹ của nàng thôn nữ chưa chồng đã làm chàng trai si dại luôn cảm thấy rằng chị là hiện thân của sự cao xa vời vợi mà mình không thể hoặc không dám với tới. Chính vì thé mà em cứ đeo đẳng mối tình câm này cho trọn một kiếp người. Chẳng nghĩ gì đến em chị đã:

“Chị bỏ mùa xoan tháng ba
Hàng cau lặng gió
Trước hiên nhà
Cánh hoa rơi rụng trên hồ nước
Em buồn không dứt
Buổi chia xa”

Với “Chị người của quê” là bài thơ có những thi ảnh hư ảo nhưng đẹp một cách kỳ lạ. Cái khoảnh khắc giao mùa ở đây đượm màu cô liêu ly biệt. Ta hãy đọc những câu thơ này để thấy bút pháp tài hoa của NĐS.

“Thêm chút nữa là mùa xuân đã đến
vẫn mùa đông nên gió lạnh se lòng
trời mù sương nhuộm bạc một dòng sông
con én lạc giữa hai miền quên nhớ.

Con sông quê với bao điều trăn trở
tiễn người đi trên bến tái tê lòng
chị nhớ anh, chị mang áo ra hong
vắt trên luống
chạnh lòng… hoa cải úa”

(Chị người của quê)

Vâng chỉ chút nữa thôi cũng đồng nghĩa là mùa xuân chưa đến và vì thế:

“Vẫn mùa đông và gió lạnh se lòng”

Cái lạnh se lòng không đơn thuần chỉ vì gió mùa đông mà vì không được sưởi ấm bằng tình yêu của chị:

“Trời mù sương nhuộm bạc một dòng sông
Con én lạc giữa hai bờ quên nhớ”

Con én lạc hay chàng trai đang lạc giữa hai bờ quên nhớ ?
Bờ nào là bờ quên, bờ nào là bờ nhớ ??? Chàng hay nói đúng hơn NĐS đã hoàn toàn vô thức và đã không nhận diện được chính mình
Cảnh biệt ly này rồi cảnh biệt ly khác cứ nối tiếp nhau. Cứ mỗi lần ly biệt là như dao cứa vào trái tim si dại của chàng trai:

“Con sông quê với bao điều trăn trở
Tiễn người đi trên bến tái tê lòng”

Người thì sang ngang còn trên bến thì lòng tái tê. Ta hiểu đây không phải là bến sông quê mà là bến đời của chàng trai tuổi mới lớn. Chị không hề nhớ em, chị chỉ nhớ anh dù anh không hiện hữu, dù anh không phải là bến đời của chị

“Hạnh phúc mỏng và mềm như áo lụa
Chị người quê nên chẳng dám ướm vào”

Hạnh phúc là điều gì đó vô cùng mong manh dễ vỡ mà những người gái quê như chị bao giờ cũng lo lắng sẽ tan loãng, sẽ mất đi. Sự ví von so sánh ở đây đã đạt đến độ tài hoa của NĐS
Phải đến bài thơ “Tương tư” chàng trai mới giãi bày ra hết sắc đẹp của chị. Đây không còn là cô gái quê e lệ thẹn thùng không dám xỏ tay, ướm thử vào tấm áo hạnh phúc của chính mình mà chị đã là người của thị thành. Vẻ đẹp đến nỗi:

“Chị đẹp quá…
đàn ong say ngút mắt
cho bướm ghen hờn vây kín một đài hoa
sao ta khóc
yêu bao giờ… có tội
hay tại Chị vô tình
nên tay nắm lại… buông ra?”

(ẢO MỘNG)

Trước vẻ đẹp của chị đàn ong phải say đắm một vẻ đẹp rực rỡ và thơm tho. Và:

“Cho bướm ghen hờn vây kín một đài hoa”

Chị đã là hoa cho ong phải say cho bướm phải hờn thử hỏi em làm sao mà không tương tư không say đắm. Rồi chàng trai cứ tự vấn:

“Sao ta khóc
Yêu bao giờ có tội
Hay chị vô tình
Tay nắm… lại buông ra”

Sự mặc cảm tội lỗi vì đã yêu chị, có thể là như thế. Tôi bỗng nhớ mấy câu thơ của Đoàn Thị Lam Luyến
“Nếu biết yêu nhau là tội lỗi
Thà xin chờ kiếp khác để đầu thai
Nếu biết chia ly không tránh khỏi
Thà cho tôi thẳng bước xuống tuyền đài”

Không, tình yêu không bao giờ là tội lỗi. Tình yêu giúp ta xứng đáng là một con người. Tình yêu để cho nhân loại sinh tồn. Chàng trai chỉ biết ngây ngất trước vẻ đẹp siêu phàm của chị và đã thành một kẻ tương tư.

“Ánh mắt chị cười say lòng cơn nắng dịu
Trên khóe môi hồng, đôi má đỏ hây hây
Lằn ranh áy ảo mờ như sương mỏng
cho đủ em nhìn
không nắm được… trên tay”

Vẻ đẹp huyền ảo ấy chỉ để nhìn mà không thể nắm cầm vì giữa chàng trai và chị bao giờ cũng tồn tại một khoảng cách không thể lấp đầy…Vẫn chưa hếT…

“Chị chải tóc màu lam xuống phố
Trăng mờ theo hậm hực dưới gót hài”

Trăng phải hậm hực và núp dưới gót hài của chị thì vẻ đẹp của mái tóc đã quá kỳ diệu. Trăng còn thế huống chi em cho nên:

“Em ngây dại nhìn theo quên mất lối”

Cứ nhìn theo bóng dáng của chị mà quên cả lối về và bây giờ chàng trai mới cảm nhận cái giá phải trả cho một tình yêu đơn phương.

“Khổ nạn nào bằng gánh nhớ chị trên vai”

Nỗi nhớ của người tương tư là thế nó là gánh nặng phải mang vác cho trọn một kiếp người Vâng!!!… đó là “khổ nạn”.

Ta bắt gặp sự thăng hoa cảm xúc đến tận cùng khi đọc khổ thơ dưới đây. Nó nói lên sự bất tử của tình yêu đầu đời – tình yêu đơn phương. Nó cứ man mác lan tỏa rồi thẩm thấu vào tất cả những con tim đã yêu, đang yêu và đã từng đau khổ vì tình yêu.

“Thân phiêu lãng nửa đời quen gió bụi
Giờ cuồng chân nhớ chị dưới hiên nhà
Mùa trở lạnh quặn lòng nghe thương nhớ
Biết yêu rồi
Đâu dễ mấy
…phôi phai”

Nửa đời người phiêu lãng thiên di mà không thể quên được mối tình đầu đơn phương ấy. Có điều gì đó thật xót xa sao cuộc đời bất công thế. Sao người ta không dám vượt qua rào cản của tuổi tác, vượt qua những lời nguyền vô nghĩa để đên với tình yêu đích thực. Sao chị không ngoái lại dù chỉ một lần để thấu hiểu có một chàng trai trẻ đã yêu mình đắm đuối đến dại khờ. Và ít nhất cũng nắm lấy bàn tay lạnh giá của chàng trai rồi áp nó lên ngực nơi con tim nàng đang thổn thức rồi nhỏ xuống đôi bàn tay ấy giọt lệ của tình yêu như giọt lệ của Mỹ Nương làm cho trái tim của chàng Trương Chi tan chảy. Giọt lệ hóa giải cho một tình yêu đơn phương ./.

Nguyễn Xuân Dương

Quản trị viên

facebook-profile-picture

Nguyễn Xuân Dương

Tên thật: Nguyễn Xuân Vương. Năm sinh 1940. Sinh quán: Nguyên Cát, Võ Liệt, Thanh Chương, Nghệ An. Trú quán: Số 7, đường Thành Cổ, Vệ An, TP Bắc Ninh.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *