logo

“TIẾNG GỌI NGƯỜI TRONG GIÓ HOÀNG HÔN”-Đọc Gió Hoàng Hôn-Thơ Đoàn Ngọc Minh

Đọc “Gió hoàng hôn” của Đoàn Ngọc Minh tôi cảm nhận được rằng đây là tiếng gọi người, gọi bản làng, gọi gió ngàn sông núi xích lại gần nhau, hòa quyện vào nhau rồi yêu nhau mãi mãi. ĐNM khát vọng được chở che, được ôm ấp và chia sẻ, luôn mở rộng vòng tay, mở rộng cõi lòng để đón nhận và được đón nhận, để yêu thương và được yêu thương bằng tất cả tấm lòng nhân ái!
Nhưng giữa khát vọng và hiện thực bao giờ cũng tồn tại một khoảng cách, có lẽ vì thế thơ ĐNM thường nhuốm màu cô đơn và đọng lại một nỗi buồn man mác trong lòng người đọc.
“Tình xuân” là sự giằng xé quyết liệt, mâu thuẫn quyết liệt giữa cái tôi của ĐNM với quy luật vĩnh hằng của vũ trụ, của tạo hóa.
Mặc dù “Ta không đợi” nhưng
“Mùa xuân cứ về /
Chồi non cứ nhú /
Mưa lạnh choàng qua vai”.
Mặc dù mùa xuân về mang đến cho ĐNM bao điều tốt đẹp:
“Người như manh áo
Xua tan cái rét cuối đông /
Người như giọt mặn
Chan vào ta năm tháng nhạt tàn”.
Thế mà ĐNM lại chối bỏ:
“Ta không đợi
Sao người lại tìm về”.
ĐNM khẳng định đó chính là sự dối lòng vì nếu mùa xuân không về thì ĐNM không tồn tại, nếu có tồn tại cũng chỉ là cái hoang hoải, cái lạc lõng: “Ta sẽ như con thú lạc bầy giữa ngàn xa /
Ta sẽ như bờ đá không dòng chảy qua
Ta sẽ héo khô như cánh đồng hạn hán”
. Biết vậy mà vẫn cứ khẳng định:
“Ta không đợi”.
ĐNM cảm nhận được mùa xuân đang hối hả, đang gấp gáp
“Len qua đỉnh núi sương mù buốt giá
Tìm về”
Sao lại có sự giằng xé đớn đau như vậy ? Vì hương xuân, sắc xuân, khí xuân ấm áp ùa về lại đánh thức bao điều đam mê và khát vọng đang ứ dồn trong tâm hồn ĐNM. Còn một lẽ nữa mà theo tôi đây là lý do duy nhất để ĐNM không đợi. Ở vào độ tuổi mà ĐNM cảm nhận được ánh hoàng hôn của đời người đang đổ xuống đời mình. Đã cảm nhận được sự tàn phai của thời gian để lại những dấu khắc oan nghiệt lên mái tóc, lên vầng trán, lên khóe mắt, làn môi, nụ cười ! Sự gấp gáp hối hả của mùa xuân tìm về đã để lại trong tâm hồn ĐNM một nỗi ám ảnh nặng nề vì nó làm vơi cạn đi hay nói đúng hơn là nó đang cướp đi quỹ thời gian ít ỏi còn lại của đời mình mà tạo hóa đã quá nhỏ nhen ban tặng. Tứ thơ này được ĐNM lặp lại hay nói đúng hơn là khẳng định trong “Độc thoại”:
“Đời người
Ngẫm lại
Như giấc mơ”
Cảm thức về sự khắc nghiệt của thời gian ở đây sao quá nặng nề
Mặc dù được gọi là “Tình xuân” nhưng tôi coi đây là một cuộc tình cưỡng bức.
“Gió hoàng hôn” là bài thơ ngập đầy những thi ảnh đẹp đến vô ngần, đằm thắm, thiết tha và sâu thẳm nỗi buồn. ĐNM muốn dùng nó để chinh phục, để níu kéo người đã ra đi trở về với mình. Nhưng vô vọng vẫn hoàn vô vọng. Tiếng gọi:
“Trở về đi người ơi ”
Của ĐNM ở đây nghe thảm khắc như tiếng chim Từ quy gọi bạn tình suốt đêm thâu trên những cánh rừng đại ngàn. Cũng giống như các liền chị, liền anh quan họ gọi mãi, gọi mãi đã ngàn năm rồi vẫn còn và sẽ còn gọi mãi
” Người ơi người ở đừng về!”.
Còn ĐNM dù cho
“Nghiêng nghiêng chiều gió thẳm
Núi đong đầy sợi nắng
Thoảng vọng tiếng chim rơi”
Thì người ra đi vẫn biền biệt không về, còn lại chỉ là:
” Ta ngâm ngơi vạt buồn”.
Buồn mà đọng lại thành vạt ư ? Nỗi buồn này đáng sợ biết bao nhiêu. ” Gió hoàng hôn” là bài thơ có sức nặng tâm trạng, sức nặng ám ảnh, nó cứ cứa xót tim ta cho đến rớm máu rồi cùng ĐNM đắm chìm
” Gió hoàng hôn thao thiết
Ta chìm trong chiều sương”.
Chìm dần rồi lạc vào trong màn đêm hoang vắng đến vô tận của núi rừng.
Nhiều khi tôi có cảm nhận rằng đã rất nhiều nước mắt nhỏ xuống trang giấy rồi đọng lại thành thơ. “Thơ gửi” là một bài thơ như thế, nó đọng đầy nỗi niềm tiếc nuối. Thi ảnh ở đây thật đẹp nhưng nó đã thuộc về dĩ vãng, còn chăng chỉ là trong kí ức của ĐNM. Khi đọc đến câu thơ
“Người ơi
Tìm đâu con cá ngày xưa
Dưới dòng nước đong đầy nắng, đầy trăng, đầy tình yêu và phiền muộn” Tôi bỗng nhớ tới thời trai trẻ khi đang công tác trong ngành địa chất, đã rất nhiều những đêm hè tôi cùng với những cô gái Tày tươi trẻ hồn nhiên như những thiên thần rủ nhau đi mò cá dưới dòng suối đọng đầy ánh trăng xanh. Thời đó nhiều cá lắm chỉ cần ném mấy hòn đá ùng oàng, cá rúc vào đá, khéo mò là bắt được. Mới đó mà đã nửa trăm năm đúng như ĐNM đã viết:
” Đời người
Ngẫm lại
Như giấc mơ”.
Ngôn ngữ trong thơ ĐNM rất hiện đại nhưng vẫn giữ được cái hồn hậu chân chất theo cách nói của đồng bào vùng cao. ĐNM cứ thầm thĩ thầm thì, cứ hát, cứ ru nhiều khi ta như chìm sâu vào hư ảo của núi rừng trong thơ ĐNM.
Thơ ĐNM có sức mạnh cuốn hút, lắng đọng vào trái tim người đọc. Tôi xin được trích một số câu thơ mà tôi tâm đắc và không bình phẩm gì nhiều. Sự bình phẩm thô thiển nào cũng làm mất đi cái giá trị đích thực tiềm ẩn trong từng câu thơ:
Viết về sự đợi chờ
“Em có đợi nơi gốc đào đơm nụ
Mảnh sương mềm ủ ấm sườn non”
Những người yêu nhau ở vùng cao đợi nhau ở những nơi có thể được coi là thiên đường.
Viết về mùa xuân
“Xuân về xóa vết buồn xưa cũ
Lộc trở mình phủ xanh giọt thời gian”
Sức mạnh kì diệu của mùa xuân là thế mà có lúc ĐNM đã “ Ta không đợi”.
Viết về nỗi cô đơn:
“Nẻo vẫn mòn, lũ chim rừng vẫn đậu
Chỉ mình ta ngơ ngẩn vạt trời chiều”
. Ba lần ta bắt gặp trong thơ ĐNM từ “vạt”. Trong “Gió hoàng hôn”:
“Ta ngâm ngơi vạt buồn”.
Trong “Lời cỏ hoa”:
“Tung vạt mây lưng trời”
và bây giờ là
“vạt trời chiều”.
ĐNM thường cụ thể hóa những cảnh sắc vô hình, vô ảnh thành hình tượng có giới hạn, có hình khối như có thể cầm nắm được: “Vết thời gian”, “Giọt thời gian”, “Giọt nắng”, “Sợi nắng”, “Giọt buồn”, “Mảnh sương”. Sự cụ thể hóa đã làm cho người đọc cảm nhận một cách sâu sắc hơn thi hứng của tác giả.
Hình ảnh người mẹ được ĐNM khắc họa bằng chính những quan sát của một con tim kính yêu mẹ đến vô cùng. Ta cảm động, thực sự cảm động trước những câu thơ viết về mẹ của ĐNM.
“Hao hao trắng thêm tóc gió
Sương hay mắt mẹ giăng mờ”.
Viết về sự tảo tần lam lũ của mẹ:
“Cái thời trở nên xa lắc
Mẹ cõng nắng hạ trên nương
Mẹ gieo mồ hôi xuống đồng
Ru cho bầy con khôn lớn”.
Hình tượng người mẹ cũng được ĐNM khắc họa một cách chính xác tài hoa trong bài “Nắng trên đỉnh Mã Pì Lèng”.
Viết về sự kiếm tìm:
“Người ở đâu?
Ta mỏi mắt tìm dấu chân trên cỏ
Trăng mờ / Lá úa / Giấc mơ sương”.
Nhịp thơ ở đây vừa gấp gáp vừa hư ảo, làm sao có thể tìm được dấu chân trên cỏ điều đó chỉ có thể tồn tại trong ước mơ và khát vọng.
“Nắng trên đỉnh Mã Pì Lèng” theo tôi là một bài thơ lớn, rất lớn. Nó thoát ra khỏi cái tôi nhỏ bé của thi nhân để hòa vào cái ta rộng lớn của núi sông hùng vĩ, của con người vùng biên ải. Mở đầu bằng một câu thơ vừa kì vĩ vừa bi tráng:
“Sương chưa kịp bay trên những mỏm đá lô nhô như thể hàng quân trấn miền biên ải”
. Hàng quân trấn miền biên ải mà cứng như đá, vững bền như đá thì Tổ quốc ta mãi mãi trường tồn, bất chấp mọi kẻ thù tàn bạo nhất.
Hình tượng những con người nơi đây được ĐNM khắc họa chính xác biểu hiện được sức sống mãnh liệt nơi điệp trùng đá, đầy thách thức hiểm nguy bất chấp tất cả để sinh tồn, sự sống ở đây được chắt ra từ hạt ngô tra xuống hốc đá ủ ấm mồ hôi của mẹ. Sự sinh tồn còn biểu hiện qua hình tượng “Đứa trẻ ngả vào vai mẹ”
Tình thương của mẹ, hơi ấm của mẹ, mồ hôi của mẹ đã lan tỏa vào đứa con một sự bình yên để
“Say sưa giấc tròn”
Rồi thò ra
“ Đôi chân tí xíu vắt vẻo”
Để mà
“Thách thức nắng
thách thức mưa
thách thức đá”
Dù cho
“Nắng nghiêng đèo Mã Pì Lèng
Nắng hong cháy đá”.
Ta phải hiểu từ “nghiêng” ở đây không phải là trạng từ mà là động từ. Nắng làm nghiêng đèo, hong chấy đá thì cái nắng này khắc nghiệt đến khủng khiếp thế mà người ta ở đây vẫn sinh tồn với tất cả những phẩm chất tốt đẹp và mãnh liệt nhất:
“Bàn tay con gái Mông dẻo dai
Bàn tay con trai Mông rắn chắc
Vắt từ điệp trùng đá
Giọt rượu nồng thơm”.
Giọt rượu được vắt ra từ đá thì giọt rượu này mới quý, mới đáng giá biết bao. Giọt rượu đem đãi người thân, đãi bạn bè, cùng nhau uống, cùng nhau say, say cho nghiêng ngả núi rừng để hòa quyện vào nhau rồi sống, rồi yêu nhau mãi mãi.
Trong “Gió hoàng hôn” còn rất nhiều những bài thơ, những câu thơ mà tôi tâm đắc muốn gửi gắm và sẻ chia. Những câu thơ, bài thơ được ĐNM chắt ra từ gan ruột, từ một con tim khát người và yêu người, yêu quê hương xứ sở đắm say. Tuy có lúc thơ ĐNM chìm vào cô đơn hoang vắng, man mác buồn quạnh hiu. Nhưng nhờ những điều đó ĐNM nhận được sự sẻ chia của người đọc.
“Gió hoàng hôn” chỉ có 25 bài thơ nhưng theo tôi đã như muôn mặt cuộc đời, có chất men say, có chút hư ảo, một nỗi niềm tiếc núi, một vạt buồn ngâm ngơi và còn có cả sự kì vĩ bi tráng của con người và núi rừng miền biên ải. Tất cả đã hòa quyện để tạo tác thành “ Gió hoàng hôn”.
“Gió hoàng hôn” đã đốt lên trong trái tim người đọc ngọn lửa của khát vọng vươn tới vẻ đẹp vĩnh hằng đó là lòng nhân ái.

Nguyễn Xuân Dương

Quản trị viên

facebook-profile-picture

Nguyễn Xuân Dương

Tên thật: Nguyễn Xuân Vương.
Năm sinh 1940.
Sinh quán: Nguyên Cát, Võ Liệt, Thanh Chương, Nghệ An.
Trú quán: Số 7, đường Thành Cổ, Vệ An, TP Bắc Ninh.

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *